Daklozen en buurt verdienen meer perspectief

Onlangs kwam het onthutsende bericht naar buiten dat aantal daklozen in Nederland in tien jaar tijd is verdubbeld. Waar er in 2009 17.800 mensen tussen de 18 en 65 jaar op straat leefden, bedroeg dat aantal in 2018 39.300. Het aantal dakloze jongeren tussen de 18 en 30 jaar is in de afgelopen tien jaar zelfs verdrievoudigd. Hetzelfde geldt voor het aantal mensen zonder vaste woon- of verblijfplaats met een niet-westerse migratieachtergrond.

Ook in Tilburg is deze ontwikkeling helaas heel zichtbaar waar te nemen, vooral in het gebied rond de Gasthuisring en het Wilhelminapark. Tilburg is een bijzonder geval omdat ik in Nederland geen steden meer ken waar mensen massaal in een hoofdstraat rondhangen. In de jaren tachtig en begin jaren negentig was dat anders, bijvoorbeeld in Rotterdam op het zogenoemde Perron Nul, dichtbij het centraal station. En toen ik medio jaren tachtig in Amsterdam ging studeren, was de Zeedijk een totaal no-go gebied, ook overdag, waar honderden verslaafden en dealers de straat bezetten. Nu is diezelfde Zeedijk een drukbezochte en levendige plek.

Ik woon al dertig jaar in de buurt van de Gasthuisring en mijn laatste bedoeling zou zijn om de groep verslaafden en daklozen zo maar ‘weg te poetsen’. Voor mij zijn velen een bekend gezicht en ik weet heel goed, vanuit het overleg in het Platform 5041, hoezeer de medewerkers van Traverse, gemeente, politie, verslavingszorg/reclassering en vele andere instellingen zich inspannen om de mensen te helpen en de overlast in de buurt te beperken.

Tegelijkertijd is het schrijnend om dagelijks in het openbaar te zien hoever mensen in een rijk en welvarend land kunnen wegzakken en hoe groot en divers de groepen zijn. Mensen die op straat zitten, soms slapen, gebruiken en in enorme psychische verwarring verkeren. Ik zie ook de verwonderde en soms bange gezichten van bezoekers van buiten de stad die zich een weg zoeken naar het populaire De Pont en Textielmuseum. Terwijl Tilburg groeit en bloeit en steeds aantrekkelijker wordt gevonden door de ontwikkeling van de Spoorzone en het Spoorpark, is onze buurt een voorbeeld van stilstand, achteruitgang en van een gebrek aan sociale innovatie waarin de stad juist zo goed is.

Oproep

Ik zou daarom graag een oproep doen tot een plan voor sociale innovatie in deze hardnekkige maatschappelijke problematiek. Het doel daarvan is meer perspectief. In de eerste plaats meer perspectief voor de mensen waar het om gaat. Zij hebben te maken met beperkte en verouderde voorzieningen en kunnen hun leven niet veranderen en opbouwen. In een recent artikel in Brabants Dagblad kwam Traverse Maatschappelijke Opvang terecht met het standpunt dat zij niets zien in uitbreiding van hun opnamecapaciteit, als dat al mogelijk zou zijn. Men wijst op de bezuinigingen in de zorg en het gebrek aan betaalbare woonruimte. Gepleit wordt voor meer studio’s, appartementen en woningen en eerdere en betere hulpverlening aan mensen met psychische problemen.

Meer perspectief gloort ook voor de buurt en daarmee voor de stad. De Gasthuisring is zoals gezegd een belangrijke verbindingsweg tussen het centrum en Oud-Noord. Die straat zou juist een gastvrije en autoluwe ‘allée’ moeten worden, langs het park en tot de Goirkestraat. Een opknapbeurt van de vele monumentale panden en afscheidingen zou wonderen doen en er bestaat onder omwonenden veel animo om te helpen inzetten op een echte kunstroute. Nu de straat opnieuw wordt ingericht liggen er kansen, ook voor kleinschalige ondernemers.

We zullen van goeden huize moeten komen om in de bestaande situatie verandering te brengen. Het simpelweg verplaatsen van daklozen en verslaafden naar een andere wijk is geen oplossing en leidt tot grote onrust. Ook zijn de middelen van de gemeente en de vele instellingen beperkt en is er afhankelijkheid van landelijke instanties, regelingen en budgetten. Bovendien zijn er heel veel mensen in Tilburg, inclusief studenten, die soms wanhopig opzoek zijn naar woonruimte of zorg en zich gepasseerd kunnen gaan voelen.

Tegelijkertijd heb ik vertrouwen in de Tilburgse samenleving, in de wil tot verandering binnen de organisaties, in de kennis van de onderwijs- en onderzoeksinstellingen en niet in de laatste plaats in de creatieve en betrokken inwoners van de stad. Natuurlijk kunnen de groepen die beter geholpen moeten ook van harte meedenken en meedoen in de broodnodige vernieuwing. Als we een wereldbibliotheek kunnen bouwen, met het Spoorpark het grootste burgerinitiatief van Nederland kunnen ontplooien en (tijdelijk) bovenaan staan in de Eredivisie, kunnen we Tilburg ook op dit gebied sociaal beter en aantrekkelijker maken.

Ton Wilthagen, lid buurtoverleg Platform 5041 en hoogleraar Tilburg University